Uygarlığının temeli yazıyı icat eden Sümerler – Mezopotamya (MÖ 4000 – MÖ 2350)

Sümerce, Türkçe gibi eklemeli bir dil: kelimenin köküne ekler eklenerek konuşuluyor. Benzer kelimeler de var; Sümercede tanrıya ‘dingir’, eski Türkçede ‘Tengri’ deniyor. Dilbilimci Osman Nedim Tuna iki dil arasında 160’tan fazla benzer kelime saydı. Bilim dünyasının çoğu ise bunun akrabalıktan değil, Mezopotamya’daki eski temaslardan ya da tesadüften kaynaklandığını düşünüyor.

Mezopotamya Neresi, Adı Ne Anlama Geliyor?

İlk Çağda Güneydoğu Anadolu’dan Basra Körfezi’ne kadar uzanan ve Fırat-Dicle ırmakları arasında kalan bölgeye “Mezopotamya” adı verilmiştir.Yunancada “iki ırmak arası anlamına gelen bu bölge çok verimli topraklara sahip olduğundan, tarih boyunca çeşitli toplulukların istilasına uğramıştır. Bölge Fırat ve Dicle nehirleri dışında tabii engel olmaması nedeniyle dışarıdan gelen istilalara açıktı.

Sümerler Kimdir, Mezopotamya’ya Nereden Geldi?

Dünyanın en önemli Sümerologlarından  Muazzez İlmiye Çığ’dan Sumerler

• Mezopotamya’nın siyasi tarihi M.Ö. IV. bin yıllarında Sümerler ile başlamaktadır. Asya kökenli olup nereden ve hangi yolla Mezopotamya’ya geldikleri kesin olarak belli değildir. Sümerler Aşağı Mezopotamya köy kültürünü, kent kültürü haline getirerek Ur, Uruk, Lagaş, Kiş ve Umma gibi kent devletleri kurdular. Her kent ayrı bir devlet idi. İlk defa Umma ve Uruk Kralı Lugalzagesi Aşağı Mezopotamya’daki kent devletlerini bir yönetim altında toplamıştır (M.Ö. 2350 civarı).

Sümerlerin İcatları: Yazı, Takvim, Hukuk ve Matematik

• Günümüz Uygarlığının temeli olan yazıyı (Çivi yazısı) ilk kez Sümerler bulmuştur (yaklaşık MÖ 3200).
• Lagaş kralı Urukagina’nın yaptığı düzenlemeler, tarihte bilinen ilk yazılı hukuk kuralları arasındadır. Bu özellikleri ile Sümerlere dünyadaki ilk hukuk devleti diyebiliriz.
• Dünyada ilk kez Ay yılı hesabına dayanan takvimi Sümerler bulmuşlardır.
• Sümerler Matematik ve Geometrinin temellerini atnışlardır. (Dört işlemi bulmuşlar, dairenin alanını hesaplamışlar, çarpma ve bölme cetvelleri hazırlamışlardır.)
• Sümerler astronomide de gelişmişlerdir. (Burçları bulmuşlar, bir ayı 30, bir yılı 360 gün olarak hesaplamışlardır.

Sümerlerde Din, Yönetim ve Edebiyat

• Sümerlerin en önemli edebiyat eserleri; Gılgamış Destanı, Yaradılış Destanı ve Tufan Hikayesi’dir.
• Çok tanrılı inanca sahip Sümerlerin tapınaklarına Zigurat denirdi.
• Ensi veya Patesi denilen Rahip-krallar tarafından yönetiliyordu.
• Mezopotamya’da evler ve tapınaklar taş az olduğundan kerpiç ve tuğladan yapılmıştır.
• Sümer kent devletleri MÖ 2350 civarında Akadların egemenliğine girdi; Sümerlerin son büyük devleti olan Ur’un III. Hanedanı ise MÖ 2004 civarında Elamlar tarafından yıkıldı.

Sık Sorulan Sorular

Sümerler nerede yaşadı?

Sümerler, MÖ 4000’lerden itibaren Mezopotamya’nın güneyinde, Dicle ile Fırat nehirleri arasında, bugünkü Irak topraklarında yaşadı. Ur, Uruk, Lagaş ve Kiş gibi şehir devletleri kurdular.

Sümerlerin icatları nelerdir?

Yazının yanı sıra tekerlek ve 60’lık sayı sistemi de Sümer mirası sayılır. Sümerler dört işlemi kullandı, takvim hesapları yaptı ve dairenin alanını hesapladı. Bir saatin 60 dakika olması da bu sayı sisteminin günümüze ulaşan izidir.

Sümerler nasıl yönetiliyordu?

Sümer şehirleri, her biri bağımsız kent devletleri olarak Ensi ya da Patesi denilen rahip-krallar tarafından yönetiliyordu. Lagaş kralı Urukagina dönemine ait kanunlar, bilinen en eski yazılı düzenlemeler arasında sayılır.

Sümerlerin en önemli edebi eseri nedir?

Sümerlerin en ünlü edebi eseri, bilinen ilk yazılı destan sayılan Gılgamış Destanı’dır. Yaradılış Destanı ve Tufan Hikayesi de Sümer edebiyatının önemli eserleri arasındadır.

Bir sorunuz ya da düzeltmeniz mi var? Instagram'dan ya da İletişim sayfasından yazın.