Amerika Kıtasının keşfi
Amerika kıtası ne zaman ve kim tarafından keşfedildi?
Amerika kıtası Avrupalılar için 12 Ekim 1492’de, İspanya adına yola çıkan Kristof Kolomb’un Bahamalar’a ulaşmasıyla ‘keşfedildi’. Kolomb öldüğünde bile Hindistan’a vardığını sanıyordu; kıtaya adını veren, buranın yeni bir kıta olduğunu fark eden Amerigo Vespucci oldu. Elbette kıtada binlerce yıldır yerli halklar yaşıyordu; Vikingler de yaklaşık 1000 yılında Kuzey Amerika’ya ulaşmıştı.
| Kolomb’un karaya çıkışı | 12 Ekim 1492, Bahamalar |
|---|---|
| Kıtanın adı | Amerigo Vespucci’den |
| Piri Reis haritası | 1513, Topkapı Sarayı Müzesi |
Kolomb’dan yaklaşık 500 yıl önce Viking Leif Erikson Kuzey Amerika’ya ayak basmıştı. Bizim için asıl ilginç olanı ise: Piri Reis’in 1513’te çizdiği harita, Amerika kıyılarını gösteren en eski haritalardan biri ve Topkapı Sarayı’nda.
Amerika kıtasının keşfi genellikle 1492 yılıyla başlatılır. Oysa bu kıtanın hikayesi Kristof Kolomb’dan binlerce yıl önce başlıyor.Kolomb öncesi Amerika tarihini göçler ve Kızılderililerin kurduğu büyük medeniyetler oluşturuyor: İnka, Maya, Aztek, Olmek, Toltek… Yani Kolomb geldiğinde burası boş bir kıta değildi.
Amerika’nın İlk İnsanları: Bering Boğazı Göçü
Amerikan yerlilerinin ilk yurtlarının Amerika olmadığını biliyoruz. Bilinen en eski izlere göre en az 20 bin yıl önce Asya’dan Bering Boğazı üzerinden Amerika’ya göçler başlamış. O dönemde buzullar nedeniyle kara köprüsü oluşmuş ve insanlar bu yolu kullanmış.
MÖ 2000’lere kadar süren bu göçler sonrası Amerika kıtasında yerleşik kültürler ortaya çıkmış. İlginç olan şu: Amerika’da MÖ 30.000–40.000 öncesine ait insansı ya da Neandertal izlerine rastlanmıyor. Yani insanlık tarihi açısından kıta daha “geç” bir yerleşim alanı.
Zaman içinde bu topraklarda Olmekler, Mayalar, Toltekler, Aztekler ve And Dağları’nda İnka uygarlığı gibi büyük medeniyetler kurulmuş.
1492: Kristof Kolomb ve Büyük Yanılgı
1492 yılında İtalyan denizci Kristof Kolomb batıya doğru yola çıktığında Hindistan’a ulaşacağını düşünüyordu. Karaya çıktığında da buranın Hint adaları olduğunu sandı. Bu yüzden yerli halka “Indian” denildi.
Aslında Kolomb yeni bir kıtaya ulaşmıştı.
Daha sonra Amerigo Vespucci bu toprakların Asya değil, tamamen yeni bir dünya olduğunu ortaya koydu. Kıta onun adıyla anılmaya başladı: Amerika.
İspanyolların Mezoamerika ile Karşılaşması
1517 yılında Francisco Hernandez de Cordoba Yucatan Yarımadası’na ulaştığında Mayalarla karşılaştı. Tapınaklardan aldığı altın objeler ve gördüğü büyük şehirler hakkında yazdığı raporlar, Küba Valisi Diego Velazquez’i harekete geçirdi.
Juan de Grijalva yeni bir seferle bölgeye gönderildi. Veracruz’a ulaştığında Aztek İmparatorluğu’nun zenginliği duyulmuştu. Montezuma’nın elçilerle gönderdiği altın hediyeler, İspanyolların iştahını kabarttı.
Altının çokluğu, Aztek başkenti Tenochtitlan’a ağır silahlarla saldırının önünü açtı. 1521’de Aztek İmparatorluğu yıkıldı.
Maya Toprakları ve Hastalıkların Yıkımı
1526’da Francisco de Montejo’ya Yucatan’ı ele geçirme yetkisi verildi. İlk seferi başarısız oldu. Ancak sonraki seferlerde Avrupa’dan gelen hastalıklar, bağışıklığı olmayan Maya nüfusunun büyük kısmını yok etti. 1540’lara gelindiğinde yarımada büyük ölçüde İspanyol kontrolüne geçmişti.
Amerika kıtasının keşfi, aslında yerli medeniyetler için büyük bir yıkım anlamına geliyordu.
Avrupa Devletleri ve Koloniler
Keşif sonrası İspanyollar, Portekizliler, Fransızlar ve İngilizler Amerika’ya akın etti. İngiltere doğu kıyısında 13 koloni kurdu. Bugünkü Boston, New York, Philadelphia ve Charleston gibi şehirler bu kolonilerde gelişti.
Ancak İngilizlerin ağır vergileri kolonilerde ciddi rahatsızlık yarattı.
Amerikan Bağımsızlığı
4 Temmuz 1776’da Kıta Kongresi, büyük ölçüde Thomas Jefferson’ın kaleme aldığı Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’ni kabul etti. Bildirgede bütün insanların özgür doğduğu ve devletin görevinin bu özgürlükleri korumak olduğu ilan edildi.
1783 Paris Antlaşması ile İngiltere ABD’nin bağımsızlığını kabul etti. 1787’de hazırlanan ABD Anayasası 1789’da yürürlüğe girdi ve George Washington ilk başkan oldu.
Amerika Kıtasının Keşfi Gerçekten Bir Keşif mi?
Bugün dönüp baktığımda aklıma şu soru geliyor:
Zaten milyonlarca insanın yaşadığı bir yer gerçekten “keşfedilmiş” sayılır mı?
1492 Avrupa için bir keşifti. Ama Amerika’nın yerli halkları için bir dönüm noktası, hatta bir kırılma anıydı.
Amerika kıtasının keşfi, sadece bir deniz yolculuğu değil; medeniyetlerin çarpışmasıydı.
Sıkça Sorulan Sorular
Amerika kıtasının keşfi ne zaman oldu?
Avrupa kaynaklarına göre 1492 yılında Kristof Kolomb tarafından gerçekleşti.
Kolomb Amerika’ya mı ulaştı?
Kolomb Karayip adalarına ulaştı ve burayı Hindistan sandı.
Amerika adını kim verdi?
Amerigo Vespucci’nin yeni bir kıta olduğunu açıklaması sonrası kıta onun adıyla anılmaya başladı.
Kolomb’dan önce Amerika’da kimler vardı?
Olmek, Maya, Aztek ve İnka gibi gelişmiş uygarlıklar vardı.
Bu Ay Nereye?
İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.
Bir sorunuz ya da düzeltmeniz mi var? Instagram'dan ya da İletişim sayfasından yazın.
