Şanlıurfa’nın Tarihi

Şanlıurfa’nın tarihi nedir?
Şanlıurfa’nın tarihi 12.000 yıl önceki Göbeklitepe ve Karahantepe‘ye kadar uzanır. Antik çağda Edessa adıyla bilinen şehir; Asur, Pers, Makedon, Roma, Bizans, Arap, Haçlı, Selçuklu ve Osmanlı egemenliği gördü. Hz. İbrahim’in doğduğuna inanılan mağara ve ateşe atıldığı anlatılan Balıklıgöl nedeniyle ‘Peygamberler Şehri’ olarak anılır.
| En eski izler | Göbeklitepe, Karahantepe, 12.000 yıl |
|---|---|
| Antik adı | Edessa |
| Kaçırmayın | Balıklıgöl, Arkeoloji Müzesi, Harran |
Dünyanın bilinen en eski gerçek boyutlu insan heykeli Şanlıurfa’da, Balıklıgöl yakınında bulundu: yaklaşık 11.000 yıllık ‘Urfa Adamı’. Obsidyen gözleriyle bugün Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi’nde.
Şanlıurfa… nam-ı diğer Peygamberler Şehri. Ama sadece bu değil! Aynı zamanda insanlık tarihinin en eski izlerini taşıyan, her köşesi tarih kokan bir açık hava müzesi adeta. Şanlıurfa‘nın tarihi neredeyse medeniyetin en eski zamanlarına kadar gidiyor. Göbeklitepe ile 12.000 yıl öncesine uzanan bir tarihe sahip olan Şanlıurfa şehri, birçok medeniyete ve devlete ev sahipliği yapmış. Şanlıurfa’nın tarihi adını her bir detayında hissettiriyor.

Şanlıurfa’nın Tarihine Yolculuk: Medeniyetin Kalbinde Bir Gün Düşünsene, öyle bir şehir ki…
Tarihin sıfır noktası kabul edilen Göbeklitepe burada.
Hz. İbrahim’in doğduğu mağara, ateşe atıldığı yer, Balıklıgöl de burada.
Urfa Kalesi’nden bakınca binlerce yıl gözlerinin önünden geçip gidiyor…
Şanlıurfa’nın tarihi öyle birkaç yüz yıl değil, 12.000 yıl öncesine kadar uzanıyor. Göbeklitepe, bilinen ilk tapınak olarak kabul ediliyor ve tüm dünyada arkeoloji tarihini baştan yazdırdı.Ve burası Şanlıurfa’nın yalnızca bir parçası! Ayrıca, Şanlıurfa’nın tarihi ile ilgili her köşe başında bir iz bulabilirsin.
Roma’dan Bizans’a, Emeviler’den Abbasilere, Selçuklular’dan Osmanlı’ya kadar onlarca medeniyet bu topraklarda yaşamış. Her biri Urfa’ya bir iz bırakmış, bir katman daha eklemiş. Tarihi boyunca Şanlıurfa’nın geçmişi pek çok kültüre ev sahipliği yapmış.
Zaman Çizelgesi
| Tarih | Olay |
|---|---|
| MÖ 10.000’ler | Göbeklitepe’nin inşası ve Urfa’nın yerleşim yeri olarak güçlenmesi |
| MÖ 3000 – MS 600 | Ebla, Akkad, Sümer, Babil, Hitit, Hurri-Mitanni, Arami, Asur, Pers, Makedon, Roma ve Bizans egemenlikleri |
| 639 | Urfa, İslam medeniyetiyle tanışıyor |
| 1094 | Selçuklu topraklarına katılıyor |
| 1098 | Haçlı Kontluğu dönemi başlıyor |
| 13.–15. yy | Eyyubiler, Memluklular, Timur, Akkoyunlular, Dulkadir Beyliği ve Safeviler dönemi |
| 1516 | Osmanlı İmparatorluğu’na katılıyor |
| 1876 | Halep Vilayeti’ne bağlanıyor |
| 1919–1920 | İngiliz ve Fransız işgali, ardından 11 Nisan 1920’de Urfa’nın kurtuluşu |
| 1924 | Resmen il oluyor |
| 1984 | Milli Mücadele’deki başarısı nedeniyle “Şanlı” unvanı alıyor |
Urfa’nın İsmi Nereden Geliyor?
Urfa, tarih boyunca Urhai, Orhai, Ruha, Edessa ve Kaliroe gibi farklı isimlerle anılmış.
“Edessa” ismini, kenti kendi şehirlerine benzeten Makedonyalılar vermiş.
“Kaliroe” ise “akarsuları güzel” anlamına geliyor.
Araplar döneminde şehir “Ruha” adını almış.
Türklerin gelişiyle “Uruha” olarak anılan isim zamanla “Urfa”ya evrilmiş.
En yaygın teoriye göre ismin kökeni Süryanice “Orhani” veya Arapça “vurhani” (suyu bol) kelimesine dayanıyor.1984’te Milli Mücadele’deki kahramanlığı nedeniyle kente “Şanlı” unvanı verilmiş ve adı resmen Şanlıurfa olmuş. Şanlıurfa’nın tarihi ve adı, kültürel ve coğrafi mirası sayesinde zenginleşmiş.
Şanlıurfa’ya sadece tarih için gitmiyorsun; bir hikayenin içine giriyorsun. Her taşın, her sokağın, her tabakta bir geçmiş var.
Yavaşla, hisset, dinle… çünkü Urfa sana sadece anlatmıyor, seni içine çekiyor. Şanlıurfa’nın tarihi, ziyaretçilere dünyaca ünlü bir atmosfer ve özgün bir deneyim sunuyor.
Sanatın Öyküsü’nde: Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi’nde Görülmesi Gereken 15 Eser
Bu tarihin izlerini yerinde görmek için Şanlıurfa gezilecek yerler rehberimde 3 günlük bir rota hazırladım.
Sık Sorulan Sorular
Şanlıurfa’nın eski adı nedir?
Şanlıurfa antik çağda Edessa adıyla biliniyordu. Şehir tarih boyunca Urhai, Orhai, Ruha ve Kaliroe gibi adlarla da anıldı; Türklerin gelişiyle Uruha olarak anılan isim zamanla Urfa’ya dönüştü.
Urfa’ya “Şanlı” unvanı ne zaman verildi?
Urfa’ya “Şanlı” unvanı 1984’te, Milli Mücadele’de işgalcilere karşı gösterdiği direniş nedeniyle verildi. Kent 11 Nisan 1920’de Fransız işgalinden kurtulmuştu.
Göbeklitepe neden önemli?
Göbeklitepe, yaklaşık 12.000 yıl öncesine uzanan ve bilinen ilk tapınak olarak kabul edilen bir yapı topluluğudur. Tarım öncesi avcı-toplayıcıların anıtsal yapılar inşa ettiğini göstererek tarih anlayışını değiştirmiştir.
Urfa Adamı nedir?
Urfa Adamı, Balıklıgöl yakınlarında bulunan ve yaklaşık 11.000 yıllık olduğu düşünülen bir insan heykelidir. Bilinen en eski gerçek boyutlu insan heykeli sayılır ve Şanlıurfa Müzesi’nde sergilenir.
Bu Ay Nereye?
İlknur Acar'dan aylık kültür ve gezi rehberi: o ay görülecek sergiler, gezi rotaları, tiyatro ve etkinlikler. Ayda bir e-posta; istediğin an tek tıkla ayrılabilirsin.
Bir sorunuz ya da düzeltmeniz mi var? Instagram'dan ya da İletişim sayfasından yazın.






