Harran Kümbet Evleri: Urfa Sıcağında Doğal Klima, Tarihten Fısıltılarla…

Harran’ın konik kubbeli kümbet evleri, İtalya’da Bari yakınlarındaki Alberobello’nun ünlü trulli evlerini hatırlatır; ikisinde de konik çatılar evi sıcağa karşı serin tutuyor. Fark şu: trulliler kuru taştan, Harran’ınkiler kerpiçten ve bu geleneğin çok daha eskilere uzandığı düşünülüyor; Harran’ın adı yazılı kaynaklarda yaklaşık 4.000 yıldır geçiyor.

Şanlıurfa’nın uçsuz bucaksız ovasında, zaman adeta duruyor… Ve tam o anda karşıdan, külah şeklinde sıralanmış o tuhaf ama sevimli evler beliriyor: Harran Kümbet Evleri! Bu evler yaz sıcağında buz gibi, kışınsa sıcacık. Yani doğanın en tatlı numarası gibi! İçeri girdiğinizde hemen fark ediyorsunuz: ne klima var, ne soba… ama ortam mis gibi serin ya da sıcacık. Şimdiye kadar yapılmış en sade, en zeki mimari çözümlerden biri!Ama bitmedi… İşin asıl şaşırtıcı kısmı şu:

Biraz da Avrupa’dan Esintiler: Trulli Evleri ve Vergi Hilesi

Harran evlerine biçimce en çok benzeyen yapılar, İtalya’nın güneyindeki Puglia bölgesinde bulunan Trulli Evleri. İkisi arasında ortak bir köken kanıtlanmış değil; benzerlik biçimden ibaret.

Neden mi konik çatı? İşin içinde biraz vergi oyunu var!
O dönemde İtalya’da izinsiz yerleşimlere ağır vergiler getirilmiş. Sistem şöyleymiş: “Çatısız ve harçsız yapılar ev sayılmazmış.” Eee, halk da çözümü bulmuş: harç koymadan üst üste dizilmiş küçük taşlarla çatısı sökülebilen konik evler yapmışlar. Vergi memurları geldiğinde, köylüler çatıyı hop diye söküyor, “Bakın ev değil, taş yığını!” diyormuş. Sonuç: sıfır vergi, maksimum zeka!

Ne yazık ki bizim Harran evleri zamana biraz yenik düşmüş gibi. Ama Trulli Evleri, restore edilerek adeta küllerinden doğuyor.

Kümbet Evlerini Ev Sahibinden Dinleyelim

Ben gittiğimde gezdiğim evler tertemiz ve çok bakımlıydı. Güler yüzlü bir ev sahibi, ücretsiz rehberlik yaptı. İstersen içeri girip evleri keşfedebiliyor, bol bol fotoğraf da çekebiliyorsun. Hatta ev sahibin “şuradan çek daha güzel çıkar” diye öneri bile veriyor! Ve o kadar bilgiliydi ki… sadece evleri anlatmadı, bir de bize unutulmaya yüz tutmuş bir hikaye anlattı: Höllük Toprağı.

Höllük Toprağı: Eski Zamanın Bebek Bakımı Sırrı!

Eskiden, özellikle Urfa gibi kışları soğuk geçen yerlerde bebek bezinin yerini alan doğal bir yöntemmiş. Höllük, kil ağırlıklı, suyu çok iyi emen bir toprak türüymüş. Öyle sıradan bir toprak da değil; belli yerlerden, birkaç metre derinden çıkarılır, evlere getirilip elenir, kurutulur, sonra da saklanırmış. Kullanılacağı zaman kavrulurmuş ki bebek hem sıcak kalsın hem de pişik olmasın.

“Eledim eledim höllük eledim, aynalı beşikte bebek beledim…”
İşte bu türkü, o toprakla büyüyen nesillerin duygusunu anlatıyor.

Bebek altına yaptığı halde poposu kuru kalıyor, üşümüyor, pişik de olmuyor. Yani tamamen doğayla uyumlu, organik bebek bakımı.

Eğer bir gün yolun Harran’a düşerse, sadece fotoğraf çekmekle kalma. O evlerin içine gir, taş duvarlarına dokun, hikayelerini dinle. Belki sen de bir höllük toprağının sessizce fısıldadığı eski bir masalı duyarsın…

Sık Sorulan Sorular

Harran evleri neden kubbeli?

Harran evlerinin konik kubbeleri, sıcak havanın yukarıda toplanmasını sağlayarak içerinin serin kalmasına yardım eder. Kerpiçten yapılan kalın duvarlar da yazın serin, kışın ılık bir ortam sunar.

Harran’a nasıl gidilir?

Harran, Şanlıurfa’nın yaklaşık 45 km güneydoğusunda, Suriye sınırına yakın bir ilçedir. Şanlıurfa merkezden araçla yaklaşık 45 dakikada ulaşılır.

Harran neden önemli?

Harran, dünyanın en eski yerleşim yerlerinden biridir ve adı yazılı kaynaklarda yaklaşık 4.000 yıldır geçer. Kümbet evlerinin yanı sıra 8. yüzyıldan kalma Ulu Cami ve kalesiyle de tanınır.

Harran evlerine benzeyen başka evler var mı?

İtalya’da Bari yakınlarındaki Alberobello’nun trulli evleri, Harran evlerine benzetilir. Aradaki fark, trullilerin kuru taştan, Harran evlerinin ise kerpiçten yapılmış olmasıdır.

Bir sorunuz ya da düzeltmeniz mi var? Instagram'dan ya da İletişim sayfasından yazın.