Ortadoğu tarihini anlamak için üç kelimeyi doğru bilmek gerekir: İbrani, Yahudi ve Musevi.
Birbirinin yerine kullanılırlar ama aslında aynı şey değillerdir. Peki Musevilik nedir, Yahudi kimdir ve İsrailoğulları kimlerden oluşur?
İbraniler Kimdir?
İbraniler, Sami kökenli Ortadoğu halklarından biridir. Eski Ahit’e göre MÖ 2000 civarında İbrahim Peygamber Ken’an diyarına yerleşmiş ve “nehri aşan” anlamındaki İbrani adı bu topluluğa verilmiştir.
Zamanla kıtlık nedeniyle bir kısmı Mısır’a göç etmiş, burada kölelik yaşamışlardır. İbrani tarihinde Yakup’a verilen “İsrail” adı sonrasında kavim “İsrailoğulları” olarak anılmıştır.
Hz. Musa ve Musevilik
Musevilik, Hz. Musa’nın tebliğ ettiği tek tanrılı inanç sistemidir. Tevrat’a göre Musa, İsrailoğulları’nı Mısır’daki kölelikten kurtarmış, Sina Dağı’nda Tanrı’dan On Emir’i almış ve halkına hem dini hem de günlük yaşam kurallarını bildirmiştir.
Musevilik bir dindir.Musa’nın öğretilerine dayanan inanç sistemini ifade eder.
Yahudi Kimdir?
Yahudi kelimesi tarihsel olarak “Yuda Krallığı”na bağlı halkı ifade eder. Daha sonra Yakup’un soyundan gelenleri tanımlamak için kullanılmaya başlanmıştır.
Modern anlamda Yahudi hem:
• Etnik kimliği
• Hem de dini kimliği ifade edebilir.
Yani Yahudilik hem bir halk kimliği hem de dini gelenek anlamına gelir.
Musevi ile Yahudi Arasındaki Fark
En sade haliyle:
Musevi, Musa’nın dinine inanan kişidir.
Yahudi, Yakup’un soyundan gelen halkı ifade eder.
Ancak günümüzde iki kavram çoğu zaman örtüşür. Dünyadaki Yahudilerin büyük kısmı Musevi inancına mensuptur. Tarihsel açıdan etnik kimlik ile dini kimlik zamanla iç içe geçmiştir.
Süleyman Tapınağı ve Menora
MÖ 10. yüzyılda Hz. Süleyman tarafından Kudüs’te inşa edilen Süleyman Tapınağı, tek tanrı inancı adına yapılan ilk büyük mabetlerden biridir.
Bugün Batı Duvarı olarak bilinen yapı, ikinci tapınağın kalıntısıdır.
Menora ise yedi kollu şamdan olup Yahudi inancının en eski sembollerindendir. Daimi ışığı ve ilahi bilgeliği temsil eder.
İbranilerden İsrail’e
Tarih boyunca İsrailoğulları:
Asurlular
Babilliler
Persler
Romalılar tarafından egemenlik altına alınmıştır.
MS 70 yılında Roma İmparatorluğu’nun Kudüs’ü yıkmasıyla diaspora süreci başlamıştır.
Modern İsrail Devleti ise 1948 yılında kurulmuştur. Günümüzde İsrail hem siyasi bir devlet hem de Yahudi halkının ulusal merkezi olarak tanımlanır.
Musevilik Bugün
Bugün dünyada yaklaşık 15 milyon Yahudi yaşamaktadır. Musevilik üç ana mezhebe ayrılır:
• Ortodoks
• Muhafazakâr
• Reform
İsrail dışında en büyük Yahudi nüfusu ABD’dedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Musevilik nedir?
Musevilik, Hz. Musa’nın tebliğ ettiği tek tanrılı dindir. Kutsal kitabı Tevrat’tır.
Yahudi kimdir?
Yahudi hem etnik bir kimliği hem de Musevi inancına mensup kişileri ifade edebilir.
İbraniler kimdir?
İbraniler, Yakup’un soyundan gelen ve tarihsel olarak İsrailoğulları olarak anılan topluluktur.
Musevi ile Yahudi aynı mı?
Günümüzde çoğu zaman aynı anlamda kullanılır ancak Musevi dini, Yahudi ise hem etnik hem dini kimliği ifade eder.
İsrail nedir?
İsrail hem Yakup’a verilen isimdir hem de 1948’de kurulan modern devletin adıdır.
