Sokrates Kimdir?
Sokrates, MÖ 469 yılında Atina’da doğmuş Antik Yunan filozofudur ve Batı felsefesinin kurucularından biri olarak kabul edilir. Özellikle ahlak, erdem ve sorgulama temelli düşünce sistemiyle felsefe tarihini derinden etkilemiştir.
Babası taş ustası ve heykeltıraş Sofroniskos, annesi ise ebe Fenarete’dir. Babasının mesleğini sürdürmesi beklense de Sokrates felsefeye yönelmiş ve hayatını düşünmeye, sorgulamaya ve insanlarla konuşarak gerçeği aramaya adamıştır.
Nasıl Biriydi?
Sokrates gösterişten uzak bir yaşam sürmüştür. Yalın ayak dolaşır, sade bir örtü giyer, Atina sokaklarında insanlarla sohbet ederek günlerini geçirirmiş.Fiziksel olarak da klasik “bilge” imajından uzaktır.
Öğrencilerinin betimlemelerine göre:
• basık burunlu
• patlak gözlü
• göbekli
• sıradan görünümlü
Sokrates’in Felsefesi Neye Dayanır?
Sokrates’in temel yaklaşımı sorgulamaktır. Doğayı inceleyen önceki filozofların aksine o, insanı merkeze koymuştur ve şu soruların peşine düşmüştür:
Ben kimim?
İyi nedir?
Erdem nedir?
Bilgi nedir?
Ona göre:
“Erdem bilgidir.”
“Kimse bilerek kötülük yapmaz.”
“Kötülük cehaletten doğar.”
Yani insan doğruyu gerçekten bilse, yanlış yapmaz.
Sokrates Yazdı mı?
Hayır. Sokrates hiçbir eser yazmamıştır.Onun düşünceleri günümüze öğrencileri sayesinde ulaşmıştır:
• Platon
• Ksenophon (Xenophon)
Özellikle Platon’un “Sokrates’in Savunması” eseri, yargılanma ve idam sürecini ayrıntılı şekilde anlatır.
Sadece iyi bir şey vardır: Bilgi… Sadece kötü bir şey vardır: Cehalet!
Yargılanması ve Ölümü
MÖ 399 yılında Sokrates hakkında dava açılır. Suçlamalar:
• Atina’nın tanrılarına inanmamak
• Yeni tanrılar icat etmek
• Gençleri yoldan çıkarmak Mahkeme sonunda idama mahkûm edilir.
O dönemde düşünce suçlularının kaçmasına göz yumulsa da Sokrates kaçmayı reddeder. Para cezası ya da sürgün tekliflerini de kabul etmez. Çünkü ona göre:
Devletin yasalarına uymak erdemli davranıştır.
Sonunda baldıran zehri içerek idam edilir. Ölmeden önce söylediği sözler, felsefe tarihine kazınmıştır:
“Ben ölmeye, siz yaşamaya gidiyorsunuz. Hangisinin daha iyi olduğunu yalnızca Tanrı bilir.”
Sokrates’in Devlet ve Demokrasi Görüşü
Sokrates, devlet yönetiminin uzmanlık gerektirdiğini savunmuştur. Bir gemiyi kaptan yönetiyorsa, devleti de bilgili kişiler yönetmelidir. Bu nedenle:
• kura ile seçilen yöneticileri eleştirmiş
• eğitimsiz çoğunluk demokrasisine mesafeli durmuş
• ahlak ve bilgi temelli yönetimi savunmuştur
Ona göre: “Devletler kanunla değil, ahlakla daha iyi yönetilir.”
Sokrates’ten En Bilinen Sözler
“Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir.”
“Kimse bilerek kötülük yapmaz.”
“Erdem bilgidir.”
“Kimseye hiçbir şey öğretemem, sadece düşündürürüm.”
“Haksızlık yapmak, haksızlığa uğramaktan daha kötüdür.”
Sokrates Neden Hâlâ Önemli?
Sokrates felsefeyi kitaplardan çıkarıp sokağa indirmiştir.
Öğretmek yerine düşündürmüş, cevap vermek yerine soru sormuştur. Bugün:
• eleştirel düşünme
• etik tartışmaları
• sorgulama yöntemi hep onun mirasıdır.
Sokrates olmasaydı Platon olmazdı.
Platon olmasaydı Aristoteles olmazdı.
Ve belki bugün bildiğimiz Batı felsefesi de olmazdı.
