Güneş’in Çocukları: İnka Uygarlığı ve And Dağları’nın Taş İmparatorluğu

Bazı medeniyetler kitaplar yazar. Bazıları taşları konuşturur. İnka uygarlığı ikinci gruptaydı. Yazıyı hiç kullanmadılar ama And Dağları’nın zirvelerine kazıdıkları şehirlerle tarih sahnesinde dev bir iz bıraktılar.

İnka Uygarlığı Nerede Kuruldu?

İnkalar, And Dağları’nın kalbinde, yaklaşık 3.400 metre yükseklikteki verimli Cuzco havzasında XIII. yüzyılın sonlarında ortaya çıktı. Bugünkü Peru merkezli imparatorluk, zamanla Kolombiya’nın güneyinden Şili’nin orta kesimlerine kadar uzanan yaklaşık 4.000 kilometrelik bir alana yayıldı. En güçlü dönemlerinde nüfuslarının 7 ila 16 milyon arasında olduğu tahmin edilir.

Yazısız Bir İmparatorluk Nasıl Yönetildi?

İnkalar yazı kullanmadı. Ancak kayıt tutmak için “quipu” adı verilen düğümlü ip sistemini geliştirdiler. Farklı renk ve düğüm kombinasyonları sayesinde vergi, nüfus ve ürün kayıtlarını tutabiliyorlardı.

Bu sistem, yazı olmadan kurulan en büyük imparatorluklardan birinin nasıl ayakta kaldığını gösterir.

Pachacütec ve Büyük Fetihler

İnka genişlemesi Pachacütec döneminde başladı. Lakabı “Dünyayı Yeniden Düzenleyen” anlamına geliyordu. Onun ardından gelen Tupac Yupanqui ve Huayna Cápac dönemlerinde imparatorluk en geniş sınırlarına ulaştı.

Halk imparatoru “Güneş’in Oğlu” olarak görüyordu. İnti yani Güneş tanrısı İnka hanedanının atası kabul edilirdi. Bu nedenle devlet yapısı teokratikti.

Ayllu Sistemi ve Mita Vergisi

İnka toplumunun temel birimi “ayllu” idi. Yaklaşık 300 kişilik akrabalık temelli topluluklardan oluşurdu. Topraklar belirli aralıklarla paylaştırılır, karşılıklı yardımlaşma esas alınırdı.

Para kullanılmazdı. Vergi sistemi “mita” adı verilen zorunlu kamu hizmetine dayanıyordu. Halk belirli dönemlerde yol, kale ve sulama kanalı inşasında çalışırdı.

Bu sistem sayesinde dev bir yol ağı kuruldu. İnka yolları 40.000 kilometreye kadar uzanıyordu.

İnka Mimarisi: Harçsız Taşların Sırrı

İnka mimarisi kusursuz taş işçiliğiyle bilinir. Dev taş bloklar harç kullanılmadan birbirine geçirilecek şekilde yontulurdu.Kapı ve pencereler dikdörtgen değil yamuk formda yapılırdı. Bu teknik, deprem kuşağındaki yapılara dayanıklılık kazandırıyordu. Bugün Machu Picchu ve Sacsayhuamán gibi yapılar hâlâ ayakta.

Teknoloji ve Sınırlar

İnkalar demiri geç kullanmaya başladı. Tekerlek bilinmesine rağmen taşımacılıkta kullanılmadı. Llamalar yük hayvanıydı. Çiftçiler saban yerine çapa kullanıyordu. Yine de dağ terasları ve sulama sistemleri sayesinde zorlu coğrafyada tarımı mümkün kıldılar.

İspanyol İstilası ve Çöküş

Huayna Cápac’ın ölümünden sonra taht kavgaları başladı. İç savaş imparatorluğu zayıflattı. 1533 yılında Francisco Pizarro komutasındaki İspanyollar, zaten bölünmüş olan İnka devletini kolayca ele geçirdi. Taşlar kaldı. Yazı yoktu. Ama hikâye devam etti.

İnka Uygarlığının Eserleri Nerede Görülebilir?

İnka eserlerini görmek için Peru başta olmak üzere And Dağları boyunca uzanan bölgelere gitmek gerekiyor. En önemli yapılar hâlâ ayakta ve ziyaret edilebilir durumda.

Machu Picchu – Peru

İnka uygarlığının en ünlü eseri. 15. yüzyılda inşa edilen bu dağ şehri, Cusco’nun yaklaşık 80 km kuzeybatısında yer alır.Taş işçiliği, teras sistemleri ve konumu sayesinde dünyanın en etkileyici arkeolojik alanlarından biri olarak kabul edilir. UNESCO Dünya Mirası listesindedir.

Cusco (Cuzco) – Peru

İnka İmparatorluğu’nun başkentiydi. Bugün şehir merkezinde İnka taş temelleri üzerine inşa edilmiş İspanyol yapıları görebilirsiniz. Sacsayhuaman Kalesi, dev taş bloklarıyla İnka mimarisinin en güçlü örneklerinden biridir.

Sacsayhuaman – Peru

Cusco’nun yukarısında yer alan bu savunma kompleksi, tonlarca ağırlıktaki taş blokların kusursuz birleşimiyle ünlüdür. Deprem kuşağında olmasına rağmen hâlâ ayaktadır.

Ollantaytambo – Peru

İnka döneminden kalma bir yerleşim ve tören merkezi. Dev basamaklı teraslar ve tapınak kalıntıları görülebilir. İspanyollara karşı direnişin yaşandığı önemli noktalardan biridir.

Pisac – Peru

Kutsal Vadi’de yer alan bir İnka yerleşimi. Tarım terasları ve taş yapılarıyla dikkat çeker.

Nazca ve And Bölgesi Genelinde

Nazca doğrudan İnka değil ama İnka öncesi kültürlerin mirasıdır ve İnka döneminde kullanılmıştır. Ayrıca İnka yol sistemi olan Qhapaq Ñan’ın bazı bölümleri bugün hâlâ yürünebilir durumdadır.

İnka Eserleri Hangi Ülkelerde?

İnka İmparatorluğu geniş bir alana yayıldığı için eserler şu ülkelerde görülebilir:

• Peru
• Bolivya
• Ekvador
• Şili
• Kolombiya

Ancak en yoğun ve iyi korunmuş örnekler Peru’dadır.

Sıkça Sorulan Sorular

İnka uygarlığı ne zaman kuruldu?

İnka uygarlığı yaklaşık MS 1200 civarında And Dağları’nda ortaya çıkmıştır.

İnka uygarlığı neden yazı kullanmadı?

İnkalar yazı yerine quipu adı verilen düğümlü ip sistemiyle kayıt tutuyordu.

İnka İmparatorluğu ne kadar büyüktü?

En geniş döneminde Kolombiya’dan Şili’ye uzanan yaklaşık 4.000 kilometrelik bir alanı kapsıyordu.

İnka mimarisi neden bu kadar dayanıklı?

Harç kullanılmadan, kusursuz biçimde yontulmuş taş bloklar sayesinde deprem dayanımı çok yüksekti.

İnka İmparatorluğu nasıl yıkıldı?

Taht kavgaları sonrası zayıflayan imparatorluk, 1533’te İspanyol işgaliyle çöktü.