2000 Yılı aşkın bir süre hakimiyet sürdüren Roma İmparatorluğu

Nüfus bakımından Avrupa Birliği sınırları içerisindeki 4. en kalabalık kent konumundaki Roma, efsanelere göre kardeşi Remus ile birlikte bir dişi kurt tarafından yetiştirilen Romulus tarafından M.Ö. 753yılında kurulmuş.

Antik Roma, MÖ 9. yüzyılda İtalya Yarımadası’nda kurulan Roma şehir devletinden doğarak tüm Akdeniz’i çevreleyen muazzam bir imparatorluk haline gelmiş.

Roma İmparatorluğu

Roma İmparatorluğu

Yaklaşık 1200 yıl boyunca varlığını sürdürmüş Roma İmparatorluğu , hatta Doğu Roma ile birlikte düşünüldüğünde 2000 yılı aşkın bir süre dünya üzerinde hakimiyet sürdüren bir imparatorluk. Dünya tarihinde en uzun süre varlığını devam ettiren bir imparatorluk Roma.

Etrüskler dönemi

Tiber Irmağı’na bakan tepelerde kurulmuş.

Birkaç köyden oluşan eski Roma, zamanla Etrüskler tarafından yönetilir.  M.Ö. VII. yüzyıla kadar şefler tarafından yönetilen, kabile topluluğu şeklindeki Romalılar, Etrüsk emperyalizmi içerisine girdikten sonra bu yapıdan sıyrılır. Zenginlik, güç ve kültür açısından Latinlerden oldukça ileri olan Etrüskler birçok şehir kurar.

Beşinci Roma Kralı Tarquinius Priscus, Roma’yı biçimsel anlamda kuran ve Roma’yı şehre, köylüleri yurttaşlara ve kabile şefliğini monarşik bir şehir devletine dönüştürme sürecini başlatan kişidir.

Etrüksler, üzerinde egemenlik kurdukları Latin köylerini birleştirip Roma kentini kurarkenyerli halkı kentin kurulmasında zorla çalıştırırlar. Bu durum, iki toplumun arasını açar. Latin halkın zamanla güçlenen aristokratları, bir buçuk yüzyıl sonra ayaklanarak M.Ö. 509’da Etrüks kralını kovarlar. Yönetimi el geçiren, kendilerine Patrici (babalar) denen Latin aristokratları, Etrükslere duydukları düşmanlıktan dolayı, krallığı yıkıp cumhuriyeti kurarlar.

Roma imparatorluğunu anlatan belgesele https://www.youtube.com/watch?v=2Ch82Ylp8mc&t=164s ulaşabilirsiniz.

Batı dillerinde Cumhuriyet anlamına gelen Republic, Latince’de halk için anlamına gelir. O dönemde Roma’daki yönetimi, gerçek bir demokratik cumhuriyet olarak nitelemek güçtür. Öncelikle yurttaşlar arasında hukuk eşitliği yoktur. Yalnız aristokratlar hükümete katılmaktadır.

İmparatorluğun önemli dönemleri

  • Krallık Öncesi Dönem (M.Ö. 753 öncesi)
  • Krallık Dönemi (M.Ö. 753 – 509 arası) Bu dönemde krallar ihtiyar meclisi (senatus, senato) tarafından teklif edilip halk meclisi (kuria) tarafından seçilirdi. Halk meclisi kanunların hazırlandığı devlet işlerinin görüşüldüğü bir meclisti. Kral ihtiyarlar meclisine karşı sorumluydu.
  • Cumhuriyet Dönemi (M.Ö. 509 – 27 arası) MÖ 510 yılında krallık yönetimine son verilerek, yönetim yetkileri konsül adı verilen iki yüksek memura devredilmiştir. Bir yıllık süre için seçilen konsüller, birbirlerine ve senatoya karşı sorumludurlar.
  • İmparatorluk dönemi (M.Ö. 27 – M.S. 476 arası) MÖ 44 yılında Jül Sezar’ın öldürülmesi ile cumhuriyet dönemi sona ermiştir. MÖ 27 yılında Oktavyanus’un yönetimi ele geçirmesiyle imparatorluk dönemi başlamıştır. İmparatorluk döneminde halkın refah seviyesi yükseltilmeye çalışılmıştır. Ancak savaşların uzun sürmesi, merkezi otoritenin zayıflaması ve kavimler göçünün yaşanması sonucu Roma İmparatorluğu ikiye ayrılmıştır.

Sınırlarının genişlemesi, yeni toprakların alınması sonucu artık cumhuriyet yönetimi yetersiz kalır. Orta sınıf halk olan Plebler, ülkeye gelen ucuz tarım ürünleri nedeniyle topraklarından, kölelik nedeniyle işlerinden olurlar. Ordunun paralı olması nedeniyle, özerk yapıya kavuşur ve bu durum çeşitli isyanlara zemin hazırlar.

Sezar dönemi

İmparatorluk rejiminin hazırlayıcısı olarak kabul edilen Julius Sezar, yönetim şeklinin artık işlevsizleştiğini fark ederek sancılı bir reform hareketine girişir. Pompeius taraftarlarına karşı kazandığı zafer sonrasında, Caesar’a Senatus tarafından önceden verilmiş olan 10 yıllık diktatörlük hakkı ölümüne kadar olarak değiştirilir. 14 Mart M.Ö. 44’te Sezar, Senatus toplantısına katılmak üzere iken, Brutus’un ve Cassius’unda dahil olduğu bir muhalif grup tarafından öldürülür.

Julius Caesar’ın ölümünden sonra yerine varisi olarak tayin ettiği yeğeni, Caius Iulius Caesar(Sezar) Octavianus gelir. Octavianus, Antonius ve Kleopatra’ya karşı kazandığı zafer sonrasında Roma’nın ve Akdenizin tartışmasız lideri olur.  Augustus, 40 yıl süren imparatorluğu döneminde, idari ve mali teşkilatı düzene koymuş ve merkezi yönetimi olabildiğine güçlendirmiş.

Dağılma dönemi

Roma İmparatorluğu, özellikle 3. yüzyılda Kuzey Afrika’dan Mezopotamya’ya, Batı Avrupa’dan Basra Körfezi’ne ulaşan sınırları sebebiyle çeşitli idari sorunlar ve karışıklıklarla karşılaşır. Büyük Konstantin, imparatorluğun geniş topraklarını kontrol altına almak için başkenti, Roma’dan daha doğuya, iki kıtanın birbirine en yakın olduğu noktadaki eski bir Yunan şehir devletinin yer aldığı Byzantium’a 11 Mayıs 330 tarihinde taşıyarak, bu yeni başkente kendi adından hareketle Konstantinopolis ismini verir.

Kavimler Göçü’nün yol açtığı karışıklıklar nedeniyle, İmparator I.Theodosius 395 yılında Roma İmparatorluğu’nu Doğu ve Batı olmak üzere iki bölüme ayırarak Bizans imparatorluğunun temellerini atar. Batı Roma İmparatorluğu MS 476’da Germen istilaları nedeniyle yıkılırken, Doğu Roma İmparatorluğu ise 1453’deki Fatih Sultan Mehmet’in fethine kadar yaklaşık 1100 yıl boyunca devam eder. 19. yüzyıl tarihçilerinin Bizans olarak adlandırdığı bu devlet aslında Doğu Roma İmparatorluğudur.

İlkçağın en önemli köleci devleti de Roma dır. İstila edilen yerlerin insanları hemen köleleştirilmiştir.

Roma’da Halk Sınıfları

1) Patriciler : Roma vatandaşı olan soylular
2) Plepler : Tarım,ticaret ve sanatla uğraşanlar
3) Yanaşmalar : Vatandaşlık hakkı olmayan özgür insanlar
4) Köleler : Savaşta tutsak düşenler ile köle ana babadan doğanlar

Patriciler ve Plepler arasındaki mücadeleler sonucunda modern hukukun temeli olan on iki levha kanunları ortaya çıkmıştır. Miras, aile, borç vb. konuları kapsayan bu kanunlarla plebler (asker ve memur olabilme vb.) bazı haklar kazanmışlardır.

Din

Önceleri çok tanrılı bir inanışa sahip olan Roma ülkesinde, 312 Milano Fermanıyla Hıristiyanlık serbest bırakılmış, 381 yılında da resmi din olmuştur.

Orduda Lejyon adı verilen paralı askerler kullanmışlar fakat düzenli kara ve deniz orduları sayesinde dünyanın en önemli sömürgeci gücü olmuşlardır.

Deniz ticaretinde etkili olan Romalılar koloniler kurmuşlardır. Fenikelilerle Kartaca (Tunus) bölgesi için Pön Savaşı’nı yapmış ve sonuçta Kartaca’yı ele geçirmişlerdir.

Mısırdan aldıkları güneş yılı esaslı takvimi geliştirerek Jülyen takvimini oluşturmuşlardır. Bu takvim günümüzde kullandığımız Miladi takvimin kaynağıdır. Yine Latin Alfabesine son şeklini vermişlerdir.

Not: Bugün kullandığımız takvim ve alfabeye farklı uygarlıkların katkıları olmuştur.

Mimari’de gelişen Romalılar eserlerinde kemer ve kubbeyi başarılı bir şekilde kullanmışlardır. Anadolu’daki en önemli eserleri arasında Bozdoğan Kemeri (İstanbul), Çemberlitaş (İstanbul), Ogust Mabedi ve Roma Hamamı (Ankara), Aspendos tiyatrosu (Antalya) sayılabilir.

Roma Uygarlığı Özelliklerinden en önemlisi hakimiyeti altındaki bölgelere kütüphaneler, tiyatro, agoro ve hamamlar yaptırmışlar.

Related Place